07:07, 26/07/2013
Xuống cấp trầm trọng
Sự cố vỡ đập Tây Nguyên tại Quỳnh Thắng (Quỳnh Lưu) nhấn chìm hàng chục ha lúa, hoa màu của dân vào ngày 11/9/2012 là sự cảnh báo về an toàn hồ, đập trong mùa mưa bão, đặc biệt là chất lượng của hệ thống hồ, đập trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Về nguyên nhân vỡ đập Tây Nguyên được xác định là do tổ mối nằm trong thân đập cũ. Lõi của đập cũ được đắp thủ công, đất dùng đắp đập không đồng nhất, có lẫn cả cỏ, rác và các hạt sỏi, đá nhỏ.
Khi nâng cấp đập, lõi đập cũ được tận dụng nên các lực lượng chức năng không phát hiện được tổ mối. Do vậy, lúc áp lực nước trong đập lớn đã gây ra vỡ đập. Tuy nhiên, để vỡ đập như vậy là do chính quyền địa phương yếu kém trong khâu quản lý và khâu kiểm tra tu bổ thường xuyên. Ông Hồ Năm, một người dân ở xã Tân Thắng lo lắng: "Đập này xây dựng từ năm 1966, có dung tích 1,2 triệu m3, tưới trên 200 ha cho xã Quỳnh Thắng và những xã lân cận.
Nhưng từ lâu, nó không được sửa sang, tu bổ. Từ khi vỡ đập, cấp trên đã chỉ đạo khắc phục, gia cố chắc chắn hơn, nhưng xem ra, thân đập này rất yếu, đắp bằng đất, nếu có mưa lớn, áp lực nước có thể gây vỡ đập bất cứ lúc nào. Thảm hoạ lúc đó thật khó lường”.
Tại Quỳnh Lưu có nhiều hồ, đập đều đã xuống cấp nghiêm trọng. Điển hình như đập Ao Dâu dung tích trên 1 triệu m3 nước nhưng mới chỉ được nâng cấp hạng mục làm cầu qua tràn xả lũ, trong khi thân đập đất hiện nay rất yếu, nguy cơ vỡ đập có thể xảy ra. Ông Nguyễn Xuân Dinh - Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Quỳnh Lưu cho biết: “Quỳnh Lưu hiện có trên 100 hồ, đập lớn nhỏ do địa phương quản lý. Trong số đó, chỉ có trên 30% được tu sửa nâng cấp, còn lại nhiều hồ, đập xuống cấp trầm trọng, chưa phát huy được hiệu quả”.
Nhiều tuyến đê bị sạt lở nghiêm trọng có thể gây nguy hiểm trong mùa mưa bão
Tại huyện Yên Thành, thực trạng hồ, đập xuống cấp cũng đang báo động đỏ. Theo báo cáo của Phòng Nông nghiệp huyện Yên Thành thì, địa phương này có trên 200 hồ, đập lớn nhỏ. Hiện, mới chỉ có trên 20% được tu sửa, nâng cấp, còn lại đều xuống cấp nghiêm trọng. Đặc biệt, hiện nay đập Nhà Trò (Tân Thành), đập Sặt (Mã Thành), đập Đồn Húng (Hùng Thành) đã xuống cấp một cách thảm hại.
Tại đập Nhà Trò, đá lát chân đập đã bong tróc, không còn liên kết, mặt đập theo thiết kế là 4m nhưng nay chỉ còn hơn 1m. Năm 2009, đập này đã có rò rỉ, khiến dân chúng được phen hoảng loạn. Anh Nguyễn Nam ở xóm 13, nhà ở gần đập Nhà Trò lo sợ nói: “Thân đập mỏng, rất yếu, hiện nay vẫn còn nhiều chỗ rò rỉ. Nếu như mưa lớn thì nguy, có thể vỡ đập, như vậy cả mấy nghìn người dân ở đây cùng nhà cửa, hoa màu sẽ bị nhấn chìm”.
Trong đợt mưa lũ năm 2012 vừa qua, Yên Thành có 12 hồ, đập bị xói lở, sạt lở, vỡ thân đập, đặc biệt sự cố vỡ đê Vũ Giang vào đêm 6/9/2012 đã làm cô lập nhiều xóm ở 2 xã Khánh Thành và Long Thành, gây thiệt hại hàng trăm ha lúa, hoa màu và tài sản.
Không riêng gì 2 huyện trên mà hầu hết các hệ thống đê điều, hồ, đập trên địa bàn Nghệ An do địa phương quản lý như: Đô Lương, Nam Đàn, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ… đều đã xuống cấp nghiêm trọng. Không những nguy cơ bị vỡ mà nhiều tràn xả lũ của các hồ, đập này làm ngang qua đường giao thông, nên mỗi khi có trời mưa lớn đã đe dọa trực tiếp đến tính mạng của người dân.
Nguyên nhân
Về nguyên nhân hàng trăm hồ, đập ở Nghệ An xuống cấp là do xây dựng từ những thập kỷ 60, 70 của thế kỷ trước, thân đập chủ yếu đắp bằng thủ công. Vào thời điểm đó, về việc quan trắc thủy văn còn nhiều hạn chế, thi công thô sơ. Trong những năm chiến tranh, nhiều công trình còn thi công đắp đập trong nước, bộc lộ hiểm họa mất an toàn cao. Bên cạnh đó, hệ thống tràn xả lũ của phần lớn các hồ, đập có kích thước nhỏ. Như vậy, gặp mưa lớn, tràn không đủ khả năng tháo lũ, đe dọa an toàn đập.
Nguy hiểm hơn, khi đóng cống điều tiết nước một số công trình thủy lợi, người vận hành phải bơi thuyền ra và lặn xuống đóng, mở van xả, như ở hồ Ngã Hai, huyện Nghĩa Đàn. Nguyên do, các hồ đập ở đây đều không có cầu công tác. Phần lớn các cống lấy nước dưới đập đều thiết kế theo kiểu cũ, không có hành lang kiểm tra. Cho nên khi có sự cố không phát hiện kịp thời, khi phát hiện thì đã đến mức báo động.
Như vậy, việc tu bổ hồ, đập đang là vấn đề cấp bách đối với ngành chức năng. Nhưng, theo lãnh đạo Chi cục Thủy lợi Nghệ An là do thiếu kinh phí, nên việc tu bổ, sửa sang hồ, đập có phần hạn chế. “Thực ra chế độ thu thủy lợi phí của dân chỉ để sửa chữa nhỏ, còn sửa chữa lớn hầu hết phải xin ngân sách. Nhưng ngân sách ở Nghệ An thu không đủ chi nên việc tu sửa công trình cũng ít.
Những tu sửa lớn chủ yếu xin ngân sách trái phiếu Chính phủ, ngân sách của Bộ, ngân sách các dự án. Trong 2 năm qua, Chính phủ đã hỗ trợ cho Nghệ An hơn 200 tỷ đồng để tu sửa nhưng cũng chẳng thấm vào đâu” - Ông Phạm Hữu Văn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Nghệ An cho biết.
Còn một nguyên nhân khiến hàng trăm hồ, đập ở Nghệ An ngày càng nhanh xuống cấp, đó là rừng đầu nguồn bị tàn phá nghiêm trọng. Không còn thảm thực vật giữ nước. Mưa lớn làm hồ nước tăng nhanh, áp lực nước sẽ làm cho hồ đập càng nhanh chóng hư hỏng...
Mùa mưa lũ đang đến gần, với thực trạng hơn 500 hồ, đập ở Nghệ An đang xuống cấp trầm trọng, thực sự là những quả “bom nước” có thể gây ra thảm họa bất cứ lúc nào. Vì thế, việc đảm bảo an toàn hồ, đập thủy lợi, nhất là trong mùa mưa lũ có tầm quan trọng rất lớn, đòi hỏi cần phải có sự phối hợp đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương để cùng tháo gỡ khó khăn, góp phần đảm bảo an toàn hệ thống hồ, đập, phục vụ hiệu quả cho đời sống xã hội.
Tiến Dũng
In
Chia sẻ
