07:08, 20/08/2013
Số lượng lớn nhưng chất lượng hồ chứa đáng báo động
Toàn tỉnh Nghệ An hiện có 625 hồ đập, chiếm 10% số lượng hồ chứa của cả nước. Trong đó, có 5 hồ dung tích 10 triệu m3, 12 hồ dung tích từ 5 đến dưới 10 triệu m3, 68 hồ dung tích từ 1 đến dưới 5 triệu m3...; 111 hồ có chiều cao thân đập từ 10m trở lên. Các hồ chứa này đảm bảo tưới tiêu cho hơn 40 nghìn ha, phục vụ nước dân sinh và các ngành kinh tế khác nhưng lại đang xuống cấp nghiêm trọng, cần có nguồn kinh phí lớn để nâng cấp, cải tạo.
Hầu hết các hồ chứa trên địa bàn Nghệ An đều thiếu cao trình và mặt cắt bé; tràn xả lũ nhiều công trình còn tạm bợ, chưa đủ chiều rộng thoát lũ; các bộ phận cửa van, ty cống, khớp nối của ống lấy nước tiềm ẩn nhiều sự cố; nhiều đập chưa có đường quản lý hoặc đường chất lượng kém, không đáp ứng được yêu cầu ứng cứu khi có sự cố xảy ra; các tổ mối trong thân đập chưa được thăm dò, đánh giá và xử lý đầy đủ; hệ thống vật tư dự phòng phục vụ xử lý sự cố còn thiếu...
Đoàn công tác Bộ NN&PTNT thăm công trường thi công đập Thạch Tiền tại
xã Hưng Yên Nam (Hưng Nguyên)
Phần lớn các hồ, đập này được xây dựng cách đây 30 - 50 năm, ít được đầu tư tu bổ, nhiều dấu hiệu hư hỏng và nguy cơ có thể vỡ bất cứ lúc nào, nhất là những tháng cao điểm mùa mưa. Các hồ do Nhà nước đầu tư xây dựng, được khảo sát, thiết kế theo quy trình, quy phạm kỹ thuật của ngành nhưng phần lớn mức phòng lũ được tính với tài liệu thủy văn ngắn, mô hình lũ đơn, tần suất phòng lũ thấp 5 - 10%. Các hồ chứa do tư nhân xây dựng thường có dung tích từ 0,3 - 1 triệu m3, nhiều hồ không có khảo sát thiết kế...
Hàng năm, UBND tỉnh cấp trên dưới 10 tỷ đồng để nâng cấp, tu bổ các hồ, đập. Tính đến thời điểm này, toàn tỉnh đã lập dự án đề nghị hoàn thành việc sửa chữa, nâng cấp 147 hồ chứa. Với sự đầu tư của Chính phủ, tỉnh đã sửa chữa, nâng cấp 80 hồ chứa, phê duyệt dự án sửa chữa, nâng cấp gần 60 hồ chứa. Tuy nhiên, nỗ lực nâng cấp, sửa chữa các hồ chứa ở Nghệ An cũng chỉ như “muối bỏ bể” khi thực trạng các hồ, đập chứa nước đã bộc lộ quá nhiều điểm ách yếu, nhiều công trình đã lỗi thời, hư hỏng nặng. Các sự cố vỡ đập thường xảy ra ở những hồ đập có dung tích nhỏ, phần lớn do địa phương (xã quản lý).
Cần một “cơ chế mở” trong phân cấp quản lý
Đại diện Sở NN&PTNT Nghệ An cho rằng, hiện nay, tỉnh đang thiếu vốn củng cố, nâng cấp hồ, đập và xây dựng các công trình hồ, đập mới. Trong khi đó, Nghệ An có số lượng hồ, đập lớn, địa hình, giao thông vào các hồ, đập bị chia cắt; việc mua sắm vật tư tại chỗ thiếu kinh phí khiến công tác PCLB tại các hồ, đập rất khó khăn. Công tác vận hành tại một số hồ, đập thiếu khoa học, do không có hoặc thất lạc các hồ sơ thiết kế. Bên cạnh đó, việc xâm chiếm hành lang an toàn hồ, đập hiện nay đang diễn ra khá phổ biến, công tác xử lý chưa nghiêm...
Công trình đập Thạch Tiền tại xã Hưng Yên Nam (Hưng Nguyên) đang gấp rút thi công
đảm bảo tiến độ
Việc phân cấp quản lý đã được thể hiện rõ trong NĐ15 của Thủ tướng Chính phủ, nhưng cũng nảy sinh những bất cập trong quá trình thực thi. Căn cứ vào dung tích, hiện nay, 7 công ty thành viên của Công ty TNHH Thủy lợi quản lý 50 hồ chứa, 575 hồ chứa còn lại do các xã, HTX quản lý. Tuy nhiên, năng lực quản lý, chuyên môn của các xã, HTX không đáp ứng nhu cầu dẫn đến những sự cố về hồ chứa. Một thực tế cho thấy, 60% sự cố vỡ đập trên cả nước thường rơi vào trường hợp thuộc quyền quản lý của xã, HTX. Thực tế đó đặt ra yêu cầu về một “cơ chế mở” trong phân cấp quản lý các hồ chứa hiện nay.
Ngày 14/8, trong buổi làm việc với Sở NN&PTNT Nghệ An, ông Nguyễn Văn Tĩnh - Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Thủy lợi cho rằng: Vai trò của các đập chứa nước trong đời sống dân sinh và phát triển kinh tế là rất lớn, nhưng cũng phải thẳng thắn nhìn nhận mặt trái của nó khi sự cố xảy ra. Sở NN&PTNT Nghệ An cần thực thi tốt pháp luật về an toàn hồ chứa, ngăn chặn việc người dân lấn chiếm hành lang an toàn tại một số hồ chứa.
Hiện nay, vốn để xây dựng các công trình đang khan hiếm, địa phương cần chủ động với nguồn nội lực từ thủy lợi phí hàng năm để tu bổ, gia cố hệ thống hồ chứa. Chi cục Thủy lợi tỉnh cần kiện toàn ban chỉ huy, trực ban nghiêm túc khi có sự cố xảy ra; lựa chọn đơn vị khảo sát thiết kế, thi công đủ năng lực; xây dựng phương án PCLB ở các hồ chứa, chú trọng di dân vùng hạ lưu.
Việc phân cấp quản lý theo “cơ chế mở” linh động; những hồ chứa có dung tích nhỏ nhưng có tác động lớn đối với đời sống dân sinh, phát triển kinh tế thì cần giao cho các đơn vị quản lý có đủ năng lực đứng ra đảm nhận... Những vướng mắc trong phân cấp quản lý, thời gian tới, Tổng cục Thủy lợi sẽ có ý kiến đề xuất để các địa phương phân cấp quản lý theo “cơ chế mở”, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình vận hành, khai thác, sử dụng các hồ đập...
Văn Dũng
In
Chia sẻ
