Phòng, chống lừa đảo qua mã QR trong thời đại số

Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh có kết nối internet, người dân có thể dễ dàng quét mã QR để thanh toán, chuyển tiền, nhận thông tin hoặc truy cập các dịch vụ một cách nhanh chóng. Đây là một trong những bước tiến quan trọng góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế - xã hội và mang lại nhiều tiện ích thiết thực cho người dân.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, việc sử dụng mã QR cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn thông tin nếu người dùng thiếu cảnh giác. Lợi dụng sự tiện lợi, nhanh chóng và tâm lý chủ quan của một bộ phận người dân, các đối tượng tội phạm đã và đang gia tăng hoạt động lừa đảo thông qua mã QR với nhiều thủ đoạn ngày càng tinh vi, khó nhận biết.

Ảnh minh họa (Nguồn từ Internet)

Thực tế thời gian qua cho thấy, các hình thức lừa đảo qua mã QR diễn ra dưới nhiều phương thức khác nhau. Các đối tượng có thể tạo ra mã QR giả mạo dẫn đến các trang web giả danh ngân hàng, ví điện tử hoặc cơ quan, tổ chức uy tín nhằm đánh cắp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng của người dân. Khi nạn nhân quét mã, thiết bị sẽ tự động truy cập vào các đường link chứa mã độc hoặc trang web lừa đảo, từ đó bị chiếm đoạt thông tin đăng nhập, mã OTP và tiền trong tài khoản.

Một số đối tượng còn in, dán đè mã QR giả lên các mã QR thanh toán tại cửa hàng, quán ăn, bãi giữ xe, điểm dịch vụ công cộng… Khi người dân quét mã để thanh toán, số tiền sẽ được chuyển vào tài khoản của đối tượng thay vì đơn vị cung cấp dịch vụ. Đây là thủ đoạn đơn giản nhưng rất dễ khiến người dân bị nhầm lẫn nếu không kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện giao dịch.

Ngoài ra, các đối tượng còn gửi mã QR qua mạng xã hội, tin nhắn hoặc email với nội dung hấp dẫn như: nhận quà tặng, trúng thưởng, hoàn tiền, xác minh tài khoản, nhận hỗ trợ từ cơ quan chức năng… Khi người dân quét mã, hệ thống sẽ yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng hoặc cài đặt ứng dụng chứa mã độc, từ đó tạo điều kiện cho đối tượng chiếm quyền kiểm soát thiết bị và thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

Trước tình hình trên, để chủ động phòng ngừa, bảo vệ tài sản và thông tin cá nhân, mỗi người dân cần nâng cao ý thức cảnh giác khi sử dụng mã QR trong các hoạt động hàng ngày. Cụ thể, cần lưu ý một số nội dung sau:

Thứ nhất, chỉ quét mã QR từ các nguồn tin cậy, rõ ràng. Không quét mã QR lạ được gửi qua tin nhắn, mạng xã hội hoặc dán tại nơi công cộng mà chưa được kiểm chứng.

Thứ hai, trước khi thanh toán bằng mã QR, cần kiểm tra kỹ thông tin hiển thị như tên người nhận, số tài khoản, nội dung giao dịch để đảm bảo chính xác. Nếu phát hiện bất thường, cần dừng giao dịch ngay.

Thứ ba, không cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng, mã OTP cho bất kỳ ai hoặc trên các trang web không rõ nguồn gốc. Các cơ quan chức năng, ngân hàng không bao giờ yêu cầu cung cấp thông tin bảo mật qua mã QR hoặc đường link lạ.

Thứ tư, không cài đặt ứng dụng từ mã QR hoặc đường link không rõ nguồn gốc. Chỉ tải ứng dụng từ các kho chính thức như CH Play hoặc App Store.

Thứ năm, thường xuyên cập nhật phần mềm, ứng dụng bảo mật trên điện thoại để phòng tránh nguy cơ bị tấn công bởi mã độc.

Thứ sáu, khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, cần nhanh chóng thông báo cho ngân hàng, cơ quan Công an nơi gần nhất để được hỗ trợ xử lý kịp thời.

Ảnh minh họa (Nguồn từ Internet)

Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cũng cần tăng cường công tác kiểm tra, bảo vệ các điểm đặt mã QR thanh toán; đồng thời tuyên truyền, hướng dẫn khách hàng nhận biết và phòng tránh các hành vi lừa đảo liên quan đến mã QR.

Trong thời đại số, việc nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn là vô cùng cần thiết. Mỗi người dân hãy là một “lá chắn” bảo vệ chính mình và cộng đồng trước các thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh.