(Congan.nghean.gov.vn)-Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, tình trạng lộ, mất dữ liệu cá nhân đang diễn ra ngày càng phổ biến và phức tạp trên không gian mạng. Từ các website của các tổ chức, cá nhân, diễn đàn trên không gian mạng đến trang mạng xã hội (như Facebook, Zalo, TikTok…), người dùng dễ dàng bắt gặp các biểu mẫu online yêu cầu thông tin cá nhân như họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ để đăng ký tài khoản, sử dụng dịch vụ, nhận ưu đãi, quà tặng...
Hơn thế nữa, nhiều biểu mẫu còn thu thập thêm thông tin về nhu cầu tài chính, mục tiêu tiêu dùng hoặc khả năng đầu tư tài chính của người dùng. Khi người dùng bấm “đồng ý”, “đăng ký” mà không đọc kỹ các điều khoản, chính sách bảo mật thông tin cá nhân, họ đã cho phép tổ chức, cá nhân thu thập dữ liệu cá nhân. Đồng thời, người dùng không biết dữ liệu đó sẽ được lưu trữ ở đâu, sử dụng như thế nào và chia sẻ cho ai. Bên cạnh đó, nhiều ứng dụng cài đặt trên điện thoại, yêu cầu quyền truy cập danh bạ, vị trí, camera, thậm chí cả tin nhắn, dù không liên quan trực tiếp đến tính năng của ứng dụng.
 |
| Biểu mẫu online cần cảnh giác khi nhập các thông tin cá nhân |
Về bản chất, việc thu thập và xử lý dữ liệu cá nhân là hoạt động hợp pháp nếu được thực hiện đúng quy định, nhằm phục vụ hoạt động kinh doanh, cung cấp dịch vụ và nâng cao trải nghiệm người dùng. Tuy nhiên, phía sau sự tiện lợi đó là nguy cơ tiềm ẩn rất lớn khi dữ liệu cá nhân có thể bị thu thập trái phép, bị khai thác, phân tích và thậm chí bị rao bán trên không gian mạng. Những dữ liệu này khi rơi vào tay các đối tượng xấu bằng các thủ đoạn tinh vi có thể được phân tích, khai thác, sử dụng để xây dựng thành các kịch bản lừa đảo tinh vi như giả danh cơ quan chức năng hoặc tổ chức tài chính nhằm chiếm đoạt tài sản của người dân.
Theo quy định tại Nghị định 13/2023/NĐ-CP, ngày 17/4/2023 của Chính phủ, dữ liệu cá nhân là thông tin gắn liền với một cá nhân cụ thể, bao gồm dữ liệu cơ bản (họ tên, ngày sinh, số điện thoại, địa chỉ…) và dữ liệu nhạy cảm (tài chính, vị trí, sinh trắc học…). Nghị định này nhấn mạnh rằng mọi hoạt động thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân đều phải có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu và việc sử dụng phải đúng mục đích đã được thông báo. Trên thực tế, sự “đồng ý” của người dùng thường mang tính hình thức do người cung cấp thông tin thường không đọc kỹ các điều khoản hoặc không hiểu rõ nội dung, dẫn đến việc mất quyền kiểm soát đối với dữ liệu cá nhân của mình. Đồng thời, các quyền cơ bản của công dân đối với dữ liệu cá nhân chưa được bảo đảm do công dân chưa biết cách tự bảo vệ, khiếu kiện, phản đối, yêu cầu bồi thường thiệt hại khi có hành vi vi phạm pháp luật, xâm hại tới quyền và lợi ích hợp pháp của mình do cung cấp dữ liệu cá nhân qua biểu mẫu online mà bị các đối tượng xấu thu thập vào các hoạt động bất hợp pháp.
Để phòng, ngừa nguy cơ lộ mất dữ liệu cá nhân trên không gian mạng qua các biểu mẫu online, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao khuyến cáo người dân:
Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của dữ liệu cá nhân.
Đọc kỹ chính sách bảo mật, cẩn trọng khi cung cấp thông tin cá nhân trên các biểu mẫu online, đặc biệt là không cung cấp thông tin đối với các biểu mẫu không biết rõ nguồn gốc.
Khi cài đặt ứng dụng, cần kiểm tra kỹ yêu cầu về quyền truy cập, chỉ cho phép những quyền thực sự cần thiết.
Thường xuyên thay đổi mật khẩu định kỳ và kích hoạt bảo mật nâng cao như xác thực hai lớp cho các tài khoản ngân hàng, mạng xã hội, email…
Lưu ý: Khi phát hiện dấu hiệu dữ liệu cá nhân bị lộ, mất hoặc bị sử dụng sai mục đích, cần chủ động thông báo cho cơ quan Công an để được hỗ trợ xử lý theo quy định pháp luật.